Միջազգային ընկերություններն արդեն եկել և նորարարություններ են անում հայկական հողում, այդ թվում՝ PMI-ը. Անդրե Անդոնյան

Աշխարհը թևակոխել է մի դարաշրջան, երբ արհեստական բանականությունը սկսում է ոչ միայն կատարել մարդու առաջադրանքները, այլև ցուցադրել ճանաչողականության տարրեր և ստեղծել իր ներքին իրավասությունները։ Այս մասին այսօր՝ «Արհեստական բանականության անատոմիային» նվիրված Silicon Mountains 2025 կոնֆերանսում հայտարարել է McKinsey & Company-ի Հյուսիսային Ասիայի տարածաշրջանի պատվավոր նախագահ, Flagship Pioneering ընկերության Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի նախագահ Անդրե Անդոնյանը։

Ոչ միայն ավտոմատացում, այլև բանականության նոր մակարդակ

Նա տպավորիչ օրինակներ բերեց. երեք տարվա ընթացքում բժշկության մեջ համակարգերի ճշգրտությունը հասել է 91%-ի, իրավագիտության քննությունում՝ մոտ 90%-ի, իսկ կոդի գեներացիայում՝ 87%-ի։ Անդոնյանն ընդգծել է, որ դա պարզապես ավտոմատացում չէ, այլ բանականության նոր մակարդակ։

Ըստ նրա, ԱԲ-ն թափանցում է արժեքի ստեղծման ողջ շղթան։ Այսպես, մարքեթինգի արդյունավետությունը +20% է, հաճախորդների բավարարվածությունը՝ մինչև 5 անգամ ավելի բարձր, R&D-ի հաջողությունները՝ +120%, իսկ ծրագրային ապահովման մշակումը սկզբից մինչև վերջ արտադրողականության կտրուկ աճ է գրանցում։ «Մտածեք գեներատիվ ԱԲ-ի մասին որպես ամենադիմացկուն, բազմալեզու, միջգործառութային աշխատակցի, որն աշխատում է 24/7»,- պատկերավոր ձևով ասել է նա։ Այնուամենայնիվ, նա զգուշացրել է, որ չնայած «հայփին», ընկերությունների 95%-ը դեռևս որևէ շահույթ չի ստացել GenAI-ից: Շատերը մնացել են պիլոտային ծրագրերի մակարդակում։ Նա դա համեմատել է dot-com դարաշրջանի հետ. այն ժամանակ որոշ գերգնահատված ընկերություններ անհետացան, բայց հիմա հայտնվում են նմանատիպ բիզնես մոդելներ՝ էլ ավելի մեծ գնահատականներով։ ԱԲ-ի իրականացումը կախված է ոչ միայն տեխնոլոգիաներից, այլև ենթակառուցվածքից, ժամանակից, կարգավորումներից, կադրերից և պահանջարկից, վստահ է նա։

Ենթակառուցվածք, ներդրումներ և նոր պարադիգմա

Անդոնյանն իր ուշադրությունը սևեռել է հիմքի՝ հաշվողական հզորության և տվյալների կենտրոնների վրա։ McKinsey-ի գնահատմամբ՝ 2025-ից մինչև 2030 թվականը համաշխարհային արհեստական բանականության ենթակառուցվածքների համար անհրաժեշտ կլինի 7 տրիլիոն դոլար, որը մարդկության պատմության մեջ ամենամեծ ներդրումն է։ Նույնիսկ հաշվի առնելով գնաճը, այնպիսի ծրագրերը, ինչպիսիք են Մարշալի պլանը, գլոբալ ինտերնետի ստեղծումը կամ Apollo ծրագիրը, խամրում են։ Ի տարբերություն անցյալի, այժմ ֆինանսավորումը գալիս է ոչ թե պետություններից, այլ մասնավոր հսկաներից՝ Amazon, Meta, Alphabet, Microsoft, նշեց նա՝ հավելելով, որ նրանց կապիտալ ծախսերը 2022 թվականից ի վեր աճել են 30%-ով և գրեթե կրկնապատկվել են երեք տարվա ընթացքում։

Զարգացման տեմպն ավելի լավ պատկերացնելու համար նա զուգահեռ տարավ iPhone-ի հետ։ «Արտաքինից հեռախոսները շատ չեն փոխվել 2007 թվականից ի վեր, բայց ներսից նկատվել է CPU-ի, GPU-ի,հիշողության, սենսորների զանգվածային աճ և 2.1 միլիոն հավելվածներից բաղկացած էկոհամակարգի ստեղծում։ Այստեղ գործել է բանաձևը. կոմպաունդային նորարություն + ճիշտ բիզնես մոդել + էկոհամակարգ»,- կարծում է նա։

Անդոնյանի խոսքով՝ գլխավոր տեխաշարժը գործակալների վրա հիմնված արհեստական բանականության անցումն է. մասնագիտացված գործակալների ցանցեր, որոնք փոխազդում են, մեկնաբանում առաջադրանքները և գործում օգտատիրոջ անունից: Բիլ Գեյթսը սա համեմատել է DOS հրամաններից պատկերակների անցման հետ՝ պարադիգմայի փոփոխություն: «Ապագայում աշխատանքային թիմերը կազմված կլինեն մարդկանցից և մեքենաներից, ըստ մտահղացման», - ընդգծել է նա:

ԱԲ-ն կենսաբանության մեջ, Flagship Pioneering-ը և «փոփոխությունների մեղմ մասը»

Առանձին Անդոնյանը պատմել է Flagship Pioneering-ի մասին, որտեղ նա ղեկավարում է Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան ուղղությունը։ Նա զարմացել էր, թե որքան վաղ է Flagship-ը սկսել օգտագործել ԱԲ-ն՝ նույնիսկ հանրային բումից առաջ:

Այսօր նրանց պորտֆոլիոն օգտագործում է արհեստական բանականությունը բոլոր մակարդակներում՝ հետազոտությունից և մշակումից մինչև փորձարկում և լաբորատոր աշխատանքներին զուգահեռ իրականացվող in silico գործընթացներ: Նրանց մոտեցումը հիմնված է բնության և մեքենաների բանականության համադրման վրա: Նա նմանատիպ մոտեցում է տեսել Վինս Ռոշի Analog Devices-ում, որտեղ եզրային արհեստական բանականությունը կապում է ֆիզիկական և թվային աշխարհները և օպտիմալացնում ազդանշան/աղմուկ հարաբերակցությունը իրական ժամանակում:

Այնուամենայնիվ, նույնիսկ արհեստական բանականության ներդրումը չի երաշխավորում արդյունքներ. ըստ McKinsey-ի, առնվազն մեկ գործառույթում արհեստական բանականություն օգտագործած ընկերությունների 80%-ը որևէ օգուտ չի ստացել: Դա պայմանավորված է նրանով, որ տեխնոլոգիան ինքնին ոչինչ չի փոխում: Արհեստական բանականությունը պետք է կիրառվի ամենամեծ արժեք ներկայացնող ոլորտներում, պետք է սահմանվեն համարձակ նպատակներ, բիզնեսի վերափոխումը պետք է իրականացվի առաջնորդների կողմից և պետք է ներդրումներ կատարվեն հմտությունների և կառավարման փոփոխությունների մեջ:

«Պարադոքսն այն է, որ «տեխնոլոգիան» ամենահեշտ մասն է։ Ամենադժվարը մարդիկ և փոփոխություններն են», - նշել է նա։

Հայաստան․ Մեծ հնարավորություններով փոքր երկիր

Անցում կատարելով տեղական համատեքստին, Անդոնյանը տվել է առանցքային հարց. ի՞նչ է այս ամենը նշանակում Հայաստանի համար։ Նա ընդգծել է, որ ավելի քան 25 տարի է, ինչ տարբեր պաշտոններով աջակցում է երկրին և այսօր ղեկավարում է Foundation for Armenian Science and Technology-ն (FAST) և Cognus-ը։

«Հայաստանը գերազանցում է սպասումները և տպավորիչ առաջընթաց է գրանցում արհեստական բանականության ոլորտում», - ասել է նա։

Նրա խոսքով՝ թվերն ինքնին խոսուն են. ՏՏ ոլորտը մինչև 2023 թվականը աճել է 43%-ով, մասնագետների թիվը 34,000-ից աճել է մինչև 50,000: STEM շրջանավարտների մասնաբաժինը մոտ 20% է՝ որն ավելի բարձր է, քան Նիդերլանդներում, Ճապոնիայում և Շվեդիայում: Անդոնյանն ընդգծեց, որ տարածաշրջանում ավելի քան 2000 ստարտափներ առաջատար դիրքեր ունեն։

Միջազգային ընկերություններն արդեն եկել և նորարարություններ են անում հայկական հողում։ Դրանց թվում պետք է նշել Philip Morris International-ը՝ այս գագաթնաժողովի գործընկերոջը, որի արհեստական բանականության գերազանցության կենտրոնը գործում է այստեղ՝ Հայաստանում, ինչպես նաև Cognus-ը։ Կարևոր են նաև ռազմավարական գործընկերությունները. 500 մլն դոլար արժողությամբ պետական նախագիծը 100 ԳՎտ հզորությամբ ԱԲ տվյալների կենտրոնի համար, ինչպես նաև Google-ի, Mistral-ի և AWS-ի ԱԲ վիրտուալ ազգային ինստիտուտի հետ համագործակցությունները։ Նա ընդգծել է. ուղղությունը ճիշտ է ընտրված, բայց երկրին ԱԲ-ի վերաբերյալ հստակ ազգային ռազմավարություն է անհրաժեշտ։

Անդոնյանը նշել է, որ արհեստական բանականությունը ապագա չէ, այլ արագ զարգացող ներկայիս իրականություն։ Սա Հայաստանին ոչ միայն տարածաշրջանային, այլև համաշխարհային կենտրոն դառնալու հսկայական հնարավորություն է տալիս։ Սա պահանջում է հինգ հիմնական բաղադրիչ՝ ենթակառուցվածքներ, իրական աշխարհի կիրառություններ, համարձակ երազանքներ, էկոհամակարգային մտածողություն և մարդկային փոփոխությունների կառավարում։

«ՀՀ վարչապետն այսօր ասել է՝ «Կրթություն, կրթություն, կրթություն»։ Ես կասեի՝ կրթություն արհեստական բանականության համար, կրթություն արհեստական բանականության համար, կրթություն արհեստական բանականության համար», - ասել է նա՝ հավելելով. «Մենք միշտ չէ, որ կարող ենք ապագա կառուցել մեր երիտասարդության համար, բայց կարող ենք երիտասարդություն կառուցել ապագայի համար։ Ահա թե ինչու է արհեստական բանականության կրթությունը այդքան կարևոր», - եզրափակել է նա։