Ինչու՞ է կարևոր սոցիալական ձեռներեցությունը. հարցազրույց Գոհար Մկոյանի հետ
12:48 21 հուլիսի, 2025Ժամանակակից աշխարհում ավելի ու ավելի մեծ ուշադրություն է դարձվում բիզնեսի վարման այն մոդելներին, որոնք առաջնահերթություն են տալիս ոչ միայն շահույթ ստանալուն, այլև սոցիալական խնդիրների լուծմանը: Այդպիսի ուղղություններից մեկը սոցիալական ձեռնարկատիրությունն է՝ մոտեցում, որը համատեղում է ձեռնարկատիրական մտածողությունը և հասարակական նշանակություն ունեցող փոփոխությունների ձգտումը: Սա հատկապես արդիական է հայկական հասարակության համար, որտեղ աղքատության բարձր մակարդակը և սոցիալական բևեռացման սրացումը կենսականորեն կարևոր են դարձնում նման նախաձեռնությունների անհրաժեշտությունը:
Սոցիալական ձեռնարկատերերը ձգտում են ոչ միայն եկամուտ ստանալ, այլև նպաստել համայնքների կյանքի բարելավմանը: Այս մոտեցման շնորհիվ բիզնեսը դառնում է ոչ թե օտարացման, այլ միավորում և զարգացում ապահովող գործիք: Տնտեսական, սոցիալական, էկոլոգիական և կրթական մարտահրավերները կարող են վերաիմաստավորվել և լուծվել սոցիալական ձեռնարկատիրության գործիքների միջոցով:
Այս մոտեցման հիմնական սկզբունքների և առանձնահատկությունների մասին ավելի մանրամասն Economix ծրագրի եթերում պատմել է Սոցիալական ձեռնարկատիրության դպրոցի հիմնադիր Գոհար Մկոյանը:
Սոցիալական ձեռնարկատիրություն. ճանապարհ դեպի համայնքների կայուն զարգացում
«Դու սոցիալական ձեռնարկատեր ես, և դու կարող ես փոխել աշխարհը»՝ այս կարգախոսը դարձել է Գոհար Մկոյանի հիմնադրած Սոցիալական ձեռնարկատիրության դպրոցի գործունեության հիմքը: Նրա խոսքով՝ ի տարբերություն դասական բիզնեսի, սոցիալական ձեռնարկատիրությունը ոչ միայն փոփոխություններ է մտցնում տնտեսական միջավայրում, այլև ոգեշնչում է հայրենակիցներին, հատկապես Հայաստանի մարզերում կամ սփյուռքում բնակվողներին, ակտիվորեն մասնակցել իրենց համայնքների կյանքին:
Մկոյանը ընդգծում է, որ սոցիալական ձեռնարկատիրությունը դառնում է ավելի կարևոր ուղղություն ամբողջ աշխարհում, քանի որ ժամանակակից գործընթացները ձեռք են բերում հիբրիդային բնույթ: «Մենք չենք կարող խոսել տնտեսության զարգացման մասին, եթե զուգահեռաբար չենք ձգտում զարգացնել հարակից ոլորտները, ինչպիսիք են սոցիալական ոլորտը կամ էկոլոգիան»,- պնդում է նա: Նրա ընկալմամբ՝ կայուն զարգացումն անհնար է առանց համապարփակ մոտեցման. այնտեղ, որտեղ կան սոցիալական խնդիրներ, չի կարող լինել կայուն և կենսունակ տնտեսություն: Հետևաբար, անհրաժեշտ են փոխլրացնող գործողություններ տարբեր ոլորտների խաչմերուկում:
Սոցիալական ձեռնարկատիրությունը բարեգործություն չէ
Փորձագետը հատուկ ուշադրություն է դարձնում սոցիալական ձեռնարկատիրության և բարեգործության միջև կարևոր տարբերության վրա: «Ձեռնարկատիրությունը, ինչպիսին էլ այն լինի, մնում է ձեռնարկատիրություն, այսինքն՝ ենթադրում է շահույթի ձգտում»,- բացատրում է Մկոյանը: Նա ընդգծում է, որ «սոցիալական» բառի վրա շեշտադրումը հաճախ հանգեցնում է սխալ ընկալումների, թե խոսքը բացառապես կարիքավորներին օգնելու մասին է: Սակայն իրականում սոցիալական ձեռնարկատիրությունը ներառում է ավելի լայն խնդիրներ՝ չօգտագործված ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործում, մարդկանց միջև հորիզոնական կապերի ձևավորում, համագործակցության, աջակցության և փոխգործակցության մշակույթի զարգացում:
Հիմնական նպատակը կախվածության համակարգ ստեղծելը չէ, այլ ընդհակառակը՝ մարդուն գործիքներ և հնարավորություններ տրամադրել, որպեսզի նա ինքը կարողանա փոխել իր կյանքը: Մկոյանի խոսքով՝ սոցիալական ձեռնարկատիրությունը մոդել է, որում օգնությունը նշանակում է պայմաններ ստեղծել ինքնուրույնության և կայուն զարգացման համար, հատկապես այն համայնքներում, որտեղ խնդիրներն առավել սուր են:
Կենտրոնացում համայնքների և խոցելի խմբերի վրա
Ինչպես նշում է Մկոյանը, սոցիալական ձեռնարկատիրությունը տարբեր երկրներում ընդունում է տարբեր ձևեր՝ կախված սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակից, հասարակության կարիքներից և տեղական մարտահրավերների առանձնահատկություններից: Հայկական համատեքստում, նրա խոսքով, ձևավորվել են երկու հիմնական ուղղություններ՝ համայնքի վրա կենտրոնացած սոցիալական ձեռնարկատիրություն և որոշակի սոցիալական խմբի վրա ուղղված ձեռնարկատիրություն:
Առաջին դեպքում, բացատրում է Մկոյանը, սոցիալական ձեռնարկություն ստեղծվում է հենց համայնքի ներսում, և նրա գործունեությունն ուղղակիորեն ուղղված է համայնքի տնտեսական և սոցիալական զարգացմանը: Այս մոդելը ենթադրում է, որ բիզնեսը դառնում է տեղական էկոհամակարգի մաս և իր ամենօրյա աշխատանքով ապահովում է կայուն սոցիալական ազդեցություն տարածքի վրա:
Երկրորդ դեպքում, սոցիալական ձեռնարկություն ձևավորվում է որոշակի խոցելի խմբի խնդիրները լուծելու նպատակով: Դրանք կարող են լինել տարեցները, աշխատաշուկայում ինտեգրվելու խնդիրներ ունեցող երիտասարդ մասնագետները, միայնակ մայրերը և այլն: «Այստեղ առաջնահերթությունը ոչ թե աշխարհագրական դիրքն է, այլ շահառուների խումբը՝ նրանք, ովքեր կարիք ունեն աջակցության և տնտեսական գործընթացներում ներգրավման»,- բացատրում է Մկոյանը:
Միևնույն ժամանակ, նա ընդգծում է, որ դպրոցը բնավ չի հակադրում սոցիալական ձեռնարկատիրությունը ավանդական բիզնեսին: «Երկու ուղղություններն էլ անհրաժեշտ են,- ասում է նա: - Բայց մենք աշխատում ենք նրանց հետ, ովքեր, բացի շահույթի ձգտումից, ցանկանում են ներդրում ունենալ իրենց համայնքում կամ որոշակի սոցիալական խմբի կյանքում»:
Մկոյանի խոսքով՝ դպրոցն օգնում է նման ձեռնարկատերերին որոշել իրենց ուղղությունը, ընտրել գործունեության մոդել և կառուցել կայուն ռազմավարություն: «Մենք աշխատում ենք սոցիալական ձեռնարկատիրության 10 տարբեր մոդելների հետ, և մեր խնդիրն է օգնել յուրաքանչյուրին գտնել այն մոդելը, որը առավելագույնս արդյունավետ կերպով կհամատեղի կոմերցիոն արդյունքը իրական սոցիալական ազդեցության հետ»,- նշում է նա: