Նորարարությունները Հայաստանում գյուղատնտեսության մեջ. ոռոգման համակարգերից մինչև ինտենսիվ այգիներ

Գյուղատնտեսությունը, որպես պարենային անվտանգության առանցքային ոլորտ, բախվում է բազմաթիվ մարտահրավերների՝ կլիմայի գլոբալ փոփոխության համատեքստում: Եղանակային անկայուն պայմանները, երաշտների հաճախականությունը, ջրհեղեղները, ջերմաստիճանի տատանումները և անկանխատեսելի սեզոնային փոփոխությունները սպառնում են պարենային պաշարներին՝ նվազեցնելով բերքատվությունը և բարձրացնում գյուղմթերքների գները։ Ջրամատակարարման, հողի դեգրադացիայի և կենսաբազմազանության կորստի խնդիրները նույնպես բացասաբար են անդրադառնում գյուղատնտեսության ոլորտի կայունության վրա: Նման պայմաններում կարևոր է նորարարական մոտեցումների ներդրումը ոչ միայն փոփոխվող պայմաններին հարմարվելու, այլև գյուղատնտեսության արդյունավետությունն ու կայունությունը բարելավելու համար։

ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարության գյուղատնտեսական ծրագրերի զարգացման վարչության պետ Իռա Փանոսյանը Tech NEWS.am-ի հետ կիսվել է ընթացիկ իրավիճակի, ինչպես նաև գյուղատնտեսության ոլորտում նորարարական մոտեցումների ներդրմանն ուղղված ծրագրերի վերաբերյալ թարմ տեղեկություններով։

Ոռոգման առաջադեմ տեխնոլոգիաներ

Փանոսյանի խոսքով, երկար տարիներ գյուղացիական տնտեսությունները հազվադեպ էին կիրառում նորարարական տեխնոլոգիաներ, սակայն վերջերս այս ուղղությամբ ակտիվության որոշակի աճ է նկատվում։

«Սրան մեծապես նպաստել են կառավարության աջակցության ծրագրերը, ինչպես նաև հարևան երկրների հաջող օրինակները: Տեսնելով նորագույն տեխնոլոգիաների շնորհիվ ձեռք բերված արդյունքները՝ ֆերմերները սկսեցին ձգտել հաջող փորձ ձեռք բերել և նորարարություններ իրականացնել իրենց տնտեսություններում», - ասաց նա՝ հավելելով, որ ոռոգման առաջադեմ տեխնոլոգիաներն առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում:

Ոռոգման առաջադեմ տեխնոլոգիաները համակարգեր են, որոնք օգնում են արդյունավետորեն օգտագործել ջուրը մշակաբույսերի ոռոգման համար: Օրինակ՝ կաթիլային ոռոգումը, որը ջուրը հասցնում է անմիջապես բույսերի արմատներին, կամ սենսորներով համակարգեր, որոնք հստակ որոշում են, թե երբ և որքան ջուր պետք է ավելացնել հողին: Այս տեխնոլոգիաները ոչ միայն խնայում են ջուրը, այլեւ զգալիորեն մեծացնում են մշակաբույսերի բերքատվությունը, ինչը հատկապես կարեւոր է ջրային ռեսուրսների սահմանափակման պայմաններում։

Հայաստանի համար, որտեղ ջրամատակարարումը հաճախ խնդիր է դառնում հատկապես չոր տարիներին, նման տեխնոլոգիաները իսկական գտածո են։ Ջրային սահմանափակ ռեսուրսներով շրջաններում դրանք կարող են լինել բերքատվությունը պահպանելու և ավելացնելու բանալին: Ժամանակակից ոռոգման համակարգերը ֆերմերներին հնարավորություն են տալիս ոչ միայն արդյունավետ օգտագործել ջուրը, այլև հարմարվել փոփոխվող կլիմայական պայմաններին՝ գյուղատնտեսության ոլորտը դարձնելով ավելի դիմացկուն և պատրաստ ապագա մարտահրավերներին:

«Ունենք ինտենսիվ այգեգործության ծրագրեր, որոնք ներառում են և՛ այգու հիմնում, և՛ ոռոգման առաջադեմ համակարգերի առանձին ծրագիր։ Երբ ինտենսիվ այգեգործության ծրագիրը սկսեց իրագործվել, բոլորը համոզվեցին ինտենսիվ այգիների ստեղծման արդյունավետության մեջ, որտեղ հիմնական պայմանը ժամանակակից ոռոգման համակարգերի տեղադրումն է։ Տեսնելով միմյանց հաջողությունը՝ ֆերմերները սկսեցին ավելի հաճախ դիմել այդ տեխնոլոգիաներին։ Եթե նախկինում նման համակարգերը ներդրվում էին միայն այգի տնկելիս, ապա այժմ դրանք օգտագործվում են առվույտի և այլ մշակաբույսերի համար։ Ներդրվում են ոչ միայն կաթիլային ոռոգումը, այլ նաև ցողիչները, հողային ոռոգիչները և այլ համակարգեր։ Որոշ տարածքներում, որտեղ ջրի մատակարարման հետ կապված խնդիրներ կան, սկսել են կիրառվել կաթիլային ոռոգման շարժական համակարգեր: Այսինքն՝ հաջողված փորձը ոչ միայն զարկ է տալիս իրականացման գործընթացին, այլեւ զգալիորեն արագացնում է դրա տարածումը»,- ասաց Փանոսյանը։

Ինտենսիվ այգեգործություն

Հայաստանում ոռոգման համակարգերի ակտիվ ներդրմանը զուգահեռ աճում է նաև ինտենսիվ այգիների զարգացումը։ Ինչպես նշեց Փանոսյանը. «Մինչև 2018 թվականը ինտենսիվ այգիները հազվադեպ էին, բայց այսօր արդեն 7700 հա-ի վրա ինտենսիվ այգիներ ստեղծելու հայտեր կան, այս պահին 3300 հա-ի վրա արդեն ինտենսիվ այգիներ են հիմնվել, մնացածը կստեղծվեն առաջիկա երկու տարում։

Ինտենսիվ այգեգործությունը պարզապես նոր միտում չէ, այլ ամբողջ գյուղատնտեսական հեղափոխություն: Ի տարբերություն ավանդական այգեգործության, որտեղ բույսերը կարող են տնկվել ավելի մեծ հեռավորությունների վրա և ավելի երկար ժամանակ են պահանջում, որպեսզի դառնան արդյունավետ, ինտենսիվ այգիներում դրանք տնկվում են շատ ավելի խիտ: Այստեղ ակտիվորեն օգտագործվում են այնպիսի առաջադեմ տեխնոլոգիաներ, ինչպիսիք են կաթիլային ոռոգումը, կլիմայի կառավարման համակարգերը, մասնագիտացված պարարտանյութերը և բույսերի պաշտպանությունը, ինչպես նաև բարձր արտադրողական սորտերը: Սա թույլ է տալիս զգալի կրճատել մինչև առաջին բերքահավաքի ժամանակը, ավելացնել դրա ծավալը և բարելավել որակը, մինչդեռ պահանջվում է ավելի քիչ հող և ջուր, քան ավանդական այգիների դեպքում:

Հակակարկտային ցանցեր

Փանոսյանի խոսքով՝ հակակարկտային ցանցերի նկատմամբ հետաքրքրությունը տարեցտարի աճում է։

«Սա ոչ միայն այն պատճառով է, որ ֆերմերները համոզվել են պաշտպանության հուսալիության մեջ, այլ նաև այն պատճառով, որ կլիմայի գլոբալ փոփոխության պայմաններում մեծացել են նաև կարկուտի պատճառով բերքի կորստի ռիսկերը։ Նույն պատճառով կառավարությունը մեծացրել է օգնության մակարդակը, հատկապես այն շրջաններում, որտեղ կարկուտի վտանգը հատկապես բարձր է։ Հիդրոօդերեւութաբանական աստղադիտարանի հետ համատեղ հայտնաբերել ենք կարկուտի բարձր վտանգ ունեցող 270 բնակեցված տարածք։ Այս գոտում գտնվող գյուղացիական տնտեսությունների համար կառավարությունը կփոխհատուցի հակակարկտային ցանցերի տեղադրման ընդհանուր արժեքի 75%-ը»,- ասաց նա։

Նման ցանցերի օգտագործումը ֆերմերներին տալիս է լրացուցիչ առավելություններ. բացի կարկուտից պաշտպանությունից, դրանք նաև օգնում են նվազեցնել կորուստներն այլ անբարենպաստ եղանակային երևույթներից, ինչպիսիք են ուժեղ քամիները կամ բույսերի գերտաքացումն արևի տակ: Սա ոչ միայն պաշտպանում է բերքը, այլև բարելավում է դրա որակը, բարձրացնում է մշակաբույսերի դիմադրությունը ծայրահեղ եղանակային պայմաններին, ինչն, իր հերթին, նպաստում է եկամտի կայունությանը։

Միայն 2024 թվականին՝ 920 միավոր սարքավորում

Նորարարական տեխնոլոգիաներ են ներդրվում ոչ միայն գյուղատնտեսության, այլեւ անասնաբուծության ու վերամշակման ոլորտում։ Ակտիվորեն ներկրվում է նաև նոր գյուղտեխնիկա։ Միայն անցած տարի լիզինգային ծրագրով ներկրվել է 920 միավոր տեխնիկա։ Հնացած սարքավորումները հանգեցրին արտադրության կորուստների և, հետևաբար, ծախսերի ավելացման: Նոր տեխնոլոգիան զգալիորեն մեծացնում է արտադրողականությունը։ Ընդհանուր առմամբ, 2018 թվականի լիզինգի ծրագրի մեկնարկից ի վեր բաշխվել է 4000 միավոր գյուղտեխնիկա, եզրափակեց նա։