Ընձուղտը մեծ է՝ նա ավելի լավ գիտի. կրիպտո շուկայի կարգավորում, թե՞ բանկերի լոբբինգ Հայաստանում

Վերջերս կառավարությունը հավանություն տվեց «Կրիպտոակտիվների մասին» և հարակից մի շարք օրենքներում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին օրինագծին: Օրինագիծը գործադիր իշխանության կողմից ներկայացված է որպես փաստաթուղթ, որը նախատեսված է շուկայի թափանցիկության ապահովման, հաճախորդների շահերի պաշտպանության և ֆինանսական ռիսկերի նվազեցման համար: Սակայն հանրային քննարկումներից հետո մասնակիցների մեծամասնությունը դեմ արտահայտվեց առաջարկվող կարգավորումներին՝ մատնանշելով դրանց չափազանց կոշտությունը, բյուրոկրատական խոչընդոտները և ոլորտի զարգացմանը սպառնացող վտանգը։

Սակայն կառավարությունը, ինչպես միշտ, անտեսում է քննադատությունը՝ հավատարիմ մնալով «ընձուղտը մեծ է, նա ավելի լավ գիտի» սկզբունքին և պնդելով առաջարկվող դրակոնյան միջոցները։

«Կրիպտո շուկան չի կարող վերահսկվել, այն ապակենտրոնացված է»

Որոշ փորձագետներ կարծում են, որ կրիպտոարժույթների նկատմամբ խիստ վերահսկողությունը ցանկալի արդյունքների չի բերի։

«Եթե օրինագծի նպատակն ապօրինի գործունեության մակարդակի նվազեցումն է, ապա ակնհայտ է, որ կրիպտո ակտիվների կարգավորումը շոշափելի արդյունք չի տա։ Կրիպտոարժույթներն ապակենտրոնացված են և կարող են օգտագործվել աշխարհի ցանկացած կետից՝ ծրագրային ապահովման և միջնորդների միջոցով: Կարգավորման փորձերն արդյունք չեն տա. ապօրինի գործողությունների դեմ պետք է պայքարեն իրավապահ մարմինները, ոչ թե Կենտրոնական բանկը»,- օրենքի մեկնաբանության մեջ նշում է հանրային քննարկումների մասնակից Արեգ Գասպարյանը։

Միևնույն ժամանակ, իշխանությունները, բնականաբար, այլ դիրքորոշում ունեն՝ պնդելով, որ օրինագիծը ոչ միայն ուղղված է անօրինական գործողությունների դեմ պայքարին, այլև շուկայի մասնակիցների համար «խաղի հստակ կանոններ» է ստեղծում՝ դա համարելով բռնակալության շարունակման համար ծանրակշիռ փաստարկ։

«Կանխիկ վճարումների արգելքը կսպանի շուկան»

Օրինագծի ամենավիճահարույց կետերից էր այն պահանջը, որ կրիպտոարժույթի փոխանակումը հնարավոր է միայն անկանխիկ միջոցներով։

«Սա առաջ է բերում լրացուցիչ վճարներ, միջնորդներ և դանդաղեցնում հաճախորդների սպասարկման գործընթացը: Ավելին, Հայաստանում բանկերը չեն աշխատում կրիպտո ընկերությունների հետ, ինչը նշանակում է, որ եթե նույնիսկ սկսեն դա անել, կանխիկ գործարքների արգելքը բացառում է կրիպտոարժույթների փոխանակման հնարավորությունը Ռուսաստանից և Իրանից զբոսաշրջիկների համար, որոնք բանկային հաշիվ չունեն»,- նշել է քննարկումների մեկ այլ մասնակից Էդուարդ Ավետիսյանը։

Կառավարությունն արձագանքում է սրան՝ ասելով, որ անկանխիկ վճարումները թափանցիկության և ռիսկերի նվազեցման բանալին են։ Սակայն, իրականում այս քայլը կարող է հանգեցնել, որ շուկան դեպի ստվեր գնա, քանի որ օգտվողներն անցնում են P2P փոխանակման:

«Լիցենզավորումը կճզմի փոքր ընկերությունները»

Մեկ այլ կարևոր խոչընդոտ է գրանցման և լիցենզավորման պահանջները կրիպտոարժույթներով աշխատող բոլոր ընկերությունների համար:

«Կապիտալի, աուդիտի և կառավարման փորձի նկատմամբ խիստ պահանջները շուկայից դուրս կմղեն փոքր ընկերությունները և կստեղծեն խոշոր խաղացողների մենաշնորհ: Բացի այդ, Կենտրոնական բանկն ինքն է որոշում, թե ինչպես սահմանել այդ պահանջները, ինչն իրավական անորոշություն է ստեղծում»,- ասաց Ավետիսյանը։

Իշխանությունները պնդում են, որ օգտագործում են «ստանդարտ ընթացակարգեր», սակայն այլ երկրներում (օրինակ՝ ԱՄԷ-ում) կարգավորումը հիմնված է ավելի ճկուն մոդելի վրա, որը թույլ է տալիս նոր ընկերություններին շուկա մուտք գործել առանց անհարկի սահմանափակումների։

«Օրենքը հաշվի չի առնում հայաստանյան իրողությունները»

Փորձագետները նույնպես քննադատում են օրինագիծը, որ այն կրիպտոարժույթները դիտարկում է բացառապես որպես ֆինանսական ռիսկ՝ անտեսելով դրանց տեխնոլոգիական հիմքերը:

«Օրենքը բառացիորեն կրկնում է եվրոպական MiCA կարգավորումը, սակայն հարմարեցված չէ հայկական իրականությանը։ Բացի այդ, կրկնօրինակում է ներդրումների և արժեթղթերի շուկայի մասին օրենսդրությունը, որը կիրառելի չէ կրիպտոարժույթների դեպքում»,- հավելեց Ավետիսյանը։

Սրան կառավարությունն արձագանքում է, որ կարգավորումը «պետք է նման լինի ավանդական ֆինանսական գործիքներին»: Սակայն, քննադատները նշում են, որ կրիպտո ակտիվները նոր տնտեսական մոդել են, և ավանդական ֆինանսական հատվածի նորմերը դրանց նկատմամբ կիրառելը միշտ չէ, որ ճիշտ է։

«Սա ընդամենը բանկային հատվածի լոբբինգ է»

Շուկայի որոշ մասնակիցներ կարծում են, որ օրենքը փաստացիորեն մենաշնորհ է ստեղծում բանկերի համար՝ բացառելով անկախ կրիպտո փոխանակման հնարավորությունը։

«Այս օրենքը զուտ բանկային հատվածի լոբբինգ է, Հայաստանում կրիպտոարժույթների շուկան ոչնչացնելու փորձ»,- կարծում է Արամ Ավագյանը։

Եթե հաշվի առնենք, որ Հայաստանում բանկերը չեն սպասարկում կրիպտոարժույթով ընկերություններին, ապա միայն բանկերի միջոցով գործարքներ իրականացնելու պահանջը, ոլորտը մեկուսացնելու ու կանոնակարգման քողի տակ խեղդելու է նման։

Տեսականորեն կրիպտո ակտիվների մասին օրենքը պետք է ապահովի օգտատերերի անվտանգությունը և շուկայի թափանցիկությունը, սակայն ներկայիս տեսքով այն խոչընդոտներ է ստեղծում բիզնեսի համար, վախեցնում է ներդրողներին և սահմանափակում կրիպտոարժույթների օգտագործման հնարավորությունները։ Իշխանությունները անտեսում են կառուցողական քննադատությունը և համառորեն հետևում են կոշտ կարգավորման կուրսին՝ առանց հաշվի առնելու հնարավոր հետևանքները:

Բլոկչեյն արդյունաբերության զարգացման համար բարենպաստ պայմաններ ստեղծելու փոխարեն կառավարությունն առաջարկում է կարգավորումներ, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, կրիպտո բիզնեսները դուրս կմղեն երկրից։ Եթե օրենքն ընդունվի առանց վերանայման, Հայաստանը վտանգում է դուրս մնալ համաշխարհային կրիպտո միտումներից և կորցնել տարածաշրջանում տեխնոլոգիական կենտրոն դառնալու հնարավորությունը։